مهدی ذاکری

برنامه نویسی سینتکس چیست ؟

سینتکس یا نحو (قواعد نحوی) در برنامه نویسی به قوانینی گفته می‌شود که ساختار آن زبان را تعریف می‌کنند. نحو یا سینتکس در برنامه نویسی کامپیوتری یعنی قوانینی که ساختار نمادها، علایم نگارشی و کلمات یک زبان برنامه نویسی را کنترل و مدیریت می‌کنند. بدون سینتکس، درک معانی یا معناشناسی (Semantics) یک زبان برنامه نویسی تقریباً غیرممکن است. اگرچه، رعایت سینتکس به معنی قابل درک بودن مفهوم نیست، اما رعایت سینتکس برای درک معنا و مفهوم کدها در برنامه نویسی یک پیش‌شرط ضروری و حیاتی به حساب می‌آید.

برای مثال، دنباله‌ای از کلمات فارسی مثل عبارت «فاعل یک نیاز دارد و جمله آیا یک فعل» بدون قواعد نحوی یا همان سینتکس تقریباً هیچ معنایی ندارد. اما اگر قواعد نحوی و سینتکس به آن اضافه شود، جمله «آیا یک جمله به فاعل و فعل نیاز دارد؟» به دست می‌آید که کاملاً مفهوم را می‌رساند و دارای معنا است.

زبان‌های برنامه نویسی هم بر اساس همین قواعد عمل می‌کنند. اگر سینتکس یک زبان برنامه نویسی رعایت نشود، کدها توسط کامپایلر یا مفسر قابل درک نخواهند بود. کامپایلرها، کدهای نوشته شده به زبان‌هایی مثل جاوا یا C++‎ را به کدهای دودویی (باینری) تبدیل می‌کنند که برای کامپیوترها قابل درک هستند. اگر سینتکس رعایت نشود و صحیح نباشد، کدها کامپایل نخواهند شد.

مفسرها زبان‌های برنامه نویسی مثل جاوا اسکریپت یا پایتون را در هنگام Runtime اجرا می‌کنند. سینتکس نادرست، باعث می‌شود که اجرای کدها با شکست مواجه شود. به همین دلیل است که ضرورت دارد برنامه نویس با دقت به سینتکس زبان برنامه نویسی توجه داشته باشد. چرا که هیچ برنامه نویسی دوست ندارد خطای سینتکس (Syntax Error) دریافت کند.

درک مفهوم سینتکس در برنامه نویسی

زبان انسان‌ها هم قواعدی دارند که بدون این قانون‌ها، برقراری ارتباط غیرممکن خواهد بود. یکی از اولین مواردی که در یادگیری یک زبان خارجی مثل انگلیسی باید انجام شود، یادگیری سینتکس آن زبان است.

برای نوشتن کد و برنامه نویسی هم درست مثل یادگیری یک زبان خارجی، باید روی سینتکس زبان برنامه نویسی مورد نظر تمرکز و به آن توجه کرد. پس از آنکه کدها نوشته می‌شوند، معمولاً افراد زیادی این کدها را می‌خوانند. گاهی ممکن است کدها سال‌ها پس از نوشته شدن خوانده شوند و این حقیقت نشان می‌دهد که چقدر رعایت کردن استانداردها در زمان کدنویسی اهمیت دارند.

سینتکس پایه Basic Syntax چیست؟

«سینتکس پایه» (Basic Syntax) به قوانین بنیادی و اساسی یک زبان برنامه نویسی گفته می‌شود. بدون این قوانین نحوی اساسی (سینتکس پایه‌ای)، نوشتن کدهایی که کارایی داشته باشند غیرممکن خواهد بود. هر زبان برنامه نویسی دارای مجموعه قوانین نحوی مربوط به خودش است که سینتکس پایه آن را تشکیل می‌دهند.

قراردادهای نام گذاری یا Naming Conventions چه هستند؟

قراردادهای نام‌گذاری (Naming Convention) جز اصلی قوانین نحوی به حساب می‌آیند و در هر زبانی متفاوت هستند. در ادامه چند مورد از قراردهای نام‌گذاری در زبان‌های برنامه نویسی مختلف شرح داده شده‌اند:

• حساسیت به حروف بزرگ و کوچک: جاوا، C++‎ و پایتون مثال‌هایی از زبان‌هایی هستند که در سینتکس آن‌ها نسبت به حروف بزرگ و کوچک حساسیت وجود دارد. مُعرف‌هایی (Identifier) مثل world و World دارای معانی متفاوتی در این زبان‌های برنامه نویسی هستند. زبان‌هایی مثل Basic و SQL به حروف بزرگ و کوچک حساسیت ندارند، یعنی word و Word معنی یکسانی دارند.
• نام کلاس‌ها: در جاوا اولین حرف کلمه مربوط به نام کلاس باید بزرگ باشد. برای مثال، یک اعلان نام کلاس می‌تواند به صورت «class FirstJavaClass» باشد. در زبان‌هایی مثل C یا C++‎ برای جدا کردن کلمات از خط زیرین (Underline|Underscore) استفاده می‌شود. در زبان برنامه نویسی C، نام کلاس مثلاً می‌تواند به صورت «first_java_class» باشد.
• نام فایل‌های برنامه‌ها: نام فایل یک برنامه جاوا باید با نام کلاس مربوطه یکسان باشد و تنها پسوند «java‎‎.» در انتهای نام فایل قرار می‌گیرد. برای مثال، «FirstJavaClass.java» می‌تواند نام فایل برنامه‌ای برای کلاس FirstJavaClass باشد. فایل‌های C و C++‎ نیاز به پسوندهای «c.» و «cpp.» دارند. اما به غیر از این، هیچ مقررات دیگری برای C و C++‎ وجود ندارد.

زبان‌های برنامه نویسی مختلف برای اضافه کردن کامنت، نحوه استفاده از فضای خالی یا تعریف کردن متغیرها، قوانین متفاوتی دارند. زبان‌های برنامه نویسی شی‌گرا مثل جاوا و C از متُدهایی استفاده می‌کنند که دارای قواعد نحوی متفاوتی هستند. اولین گام در آموزش و یادگیری هر یک از زبان‌های برنامه نویسی، درک مفاهیم پایه‌ای مثل ساختار عبارت (ساخت گروهی | Phrase Structure)، سینتکس صحیح و کدهای به درستی ساختاربندی شده است.